Σαλβατόρ Νταλί: Μια αμφιλεγόμενη καλλιτεχνική μορφή του 20ου αιώνα, για άλλους συνώνυμη με την ιδιοφυΐα και το πολυτάλαντο, για άλλους με το ακατανόητο, το υποσυνείδητο, το ονειρικό, ακόμη και με τον εγωκεντρισμό, την επιδειξιμανία και την τρέλα, Τί απ΄ όλα αυτά ήταν ο Νταλί;
Όταν ο 20ς αιώνας συγκλονιζόταν από ραγδαίες κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές, από την άνοδο του φασισμού μέχρι την Οκτωβριανή επανάσταση οι καλλιτέχνες, το αυτό κομμάτι της κοινωνίας που με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον διαθέτει ευαίσθητες κεραίες πρόσληψης των γεγονότων δεν στάθηκε απαθές. Η θεματολογία, η επεξεργασία και τελικά η καλλιτεχνική έκφραση ήταν για κάθε καλλιτέχνη συνάρτηση της προσωπικότητας, της παιδείας, της τοποθέτησης απέναντι στην καθημερινότητα και γενικότερα απέναντι στον άνθρωπο.
Στις φλέβες του Σαλβατόρ Νταλί, που γεννήθηκε το1904 στην πόλη Φιγέρας της Καταλονίας έτρεχε το θερμό Ισπανικό αίμα. Η κλίση του στη ζωγραφική έγινε αποδεκτή από τον συμβολαιογράφο πατέρα του και περισσότερο από τη μητέρα του. Σε ηλικία 12 ετών πήρε τα πρώτα του μαθήματα ζωγραφικής ενώ στα 18 του εγκαταστάθηκε στη φοιτητική εστία της Μαδρίτης. Το 1924, ο Νταλί συνελήφθη από την αστυνομία, και φυλακίστηκε για δώδεκα μέρες στην Τζιρόνα, πληρώνοντας τις δημόσιες αντιμοναρχικές θέσεις του πατέρα του.
Σε ηλικία 22 ετών λίγο πριν τις τελικές εξετάσεις στη Σχολή Καλών Τεχνών αποκαλύπτονται οι αλαζονικές του τάσεις: δήλωσε πως δεν υπήρχε κανείς άξιος να τον εξετάσει. Γοητευμένος από την σύντομη αλλά ηχηρή παρουσία του ντανταϊσμού, επηρεασμένος από τις αντιλήψεις του Μπονιουέλ και του Λόρκα ταξιδεύει για πρώτη φορά στο Παρίσι όπου συναντά τον συντοπίτη του Πικάσο τον οποίο θαυμάζει. Θα επηρεαστεί κατά καιρούς από τον Πικάσο αλλά οι πορείες των δύο Ισπανών καλλιτεχνών δεν θα ακολουθήσουν παράλληλες διαδρομές. Ο Νταλί θα επηρεαστεί και από τις θεωρίες του Φρόιντ που οδηγούν στην εισαγωγή σεξουαλικών υπαινιγμών στις δημιουργίες του.
Μετά από εισήγηση του συντοπίτη του Χοάν Μιρό, ο Νταλί έγινε δεκτός στις τάξεις των σουρεαλιστών το 1929 παρά τις αντιρρήσεις του Μπρετόν. Ο Αντρέ Μπρετόν, ιδρυτής του Σουρεαλιστικού κινήματος τον διέγραψε τον Μάιο του 1939 από την ομάδα των σουρεαλιστών, κατηγορώντας τον ότι είχε υιοθετήσει τα εθνικιστικά-ρατσιστικά μανιφέστα του Χίτλερ και του Φράνκο.
Παρά ταύτα για πολλούς το όνομα Νταλί εξακολουθεί και σήμερα να θεωρείται συνώνυμο του σουρεαλισμού. Στή συντήρηση αυτής της αντίληψης ίσως συνέβαλε και το ότι ο Νταλί όταν το 1934 απεπέμφθη από την Ομάδα των σουρεαλιστών είπε: “δεν μπορείτε να με αποβάλετε από το σουρεαλιστικό κίνημα, γιατί εγώ είμαι ο Σουρεαλισμός”,
Η ζωή του χαρακτηρίζεται από το πάθος για επίδειξη και προσωπική προβολή. Για το αδιάκοπο κυνήγι του για κέρδους χαρακτηρίστηκε “υπηρέτης” του χρήματος ενώ για τις συμπεριφορές του χαρακτηρίστηκε προκλητικός, αλαζόνας, μεγαλομανής, απρόβλεπτος, κυνικός, ενίοτε χυδαίος.
Υπήρξε υποστηρικτής του δικτάτορα Φράνκο τον οποίο γνώρισε από κοντά το 1956, το 1968 και το 1974 και στον οποίο έστειλε κατ’ επανάληψη επαινετικά τηλεγραφήματα για την επιβολή θανατικών ποινών σε “εγκληματίες” που έδρασαν εναντίον του καθεστώτος”.Το 1975 υποστήριξε δημόσια την απόφαση του Φράνκο να εκτελέσει τρεις Βάσκους αυτονομιστές δηλώνοντας: “Προσωπικά είμαι εναντίον της ελευθερίας και υπέρ της Ιεράς Εξέτασης“.
Στη ζωγραφικά έργα και τα γλυπτά του αντανακλάται η πολυσχιδής δημιουργική του ικανότητα, η ξέφρενη φαντασία του, η απρόβλεπτος και συχνά αμφιλεγόμενος και πρωτοποριακός συμβολισμός του.
Τί αντιπροσώπευε στην ουσία ο Νταλί; Εκθέσεις των έργων του εξακολουθούν να στέφονται από επιτυχία ενώ εξακολουθούν να σχολιάζονται ταυτόχρονα και οι αλλοπρόσαλλες συμπεριφορές του οι οποίες μάλιστα θεωρείται ότι λειτούργησαν ως μάρκετινγκ στην μεγάλη εμπορική τους επιτυχία τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ.
Η στάση καθενός από μας απέναντί στο έργο του Σαλβατόρ Νταλί δεν είναι ανεξάρτητη από τη θέση που παίρνουμε σε ότι αφορά το ρόλο της τέχνης στη διαμόρφωση του κοινωνικού γίγνεσθαι.
Έργα του Σ. Νταλί
