texni-banner

 

Οι απόψεις που εκφράζονται στα άρθρα αποτελούν προσπάθεια προσέγγισης της αλήθειας. Παρατηρήσεις , υποδείξεις, συμπληρώσεις, και διορθώσεις, που θα μπορούσαν να βοηθήσουν σ' αυτή την κατεύθυνση είναι ευπρόσδεκτες.

 


 

Περίεργος τίτλος, μα την αλήθεια. Τι διαφορά έχει η κοινωνία των ανθρώπων από την ανθρώπινη κοινωνία; Και γιατί αυτή η διαφορά είναι τόσο σημαντική, που να αξίζει να τη συζητάμε;

Αφορμή για την αντιδιαστολή των δύο εννοιών είναι το πολυβραβευμένο σε μερικά από τα κορυφαία φεστιβάλ του κόσμου κινηματογραφικό έργο “Στην αγκαλιά του φιδιού”. Δεν θα κάνουμε κριτική της ταινίας. Θα προχωρήσουμε σε συλλογισμούς, που σχετίζονται με το κοινωνικό μήνυμα που μπορούμε να αντλήσουμε από την ταινία.

Οι σχολιαστές-κριτικοί είδαν στο σενάριο ένα “εκρηκτικό αντάμωμα” δύο κόσμων. Από τη μια του αγνού κόσμου των “αμόλυντων” από τη σύγχρονη ζωή ιθαγενών της ζούγκλας του Αμαζονίου και από την άλλη του βάρβαρου πολιτισμού της αποικιοκρατίας, που θυσιάζει τη φύση και τους ανθρώπους στο βωμό του κέρδους. Παρουσιάζουν δηλαδή δυο στατικές εικόνες, δύο διαφορετικών εποχών του πολιτισμού.

Η έγχρωμη πραγματικότητα μέσα από τον ασπρόμαυρο μύθο.

Στις αρχές του 20ου αιώνα, ο τελευταίος επιζών της φυλής Σαμάνο συναντά ένα Γερμανό εθνολόγο, που αναζητά τα ίχνη ενός σπάνιου ιερού φυτού, που έχει τις θαυματουργές θεραπευτικές ιδιότητες, που θα τον κρατήσουν στη ζωή. Σαράντα χρόνια αργότερα ο ηλικιωμένος Σαμάνος, θα συναντήσει ένα βοτανολόγο που αναζητά το ίδιο μυθικό φυτό, με σκοπό να το εξετάσει και να εξερευνήσει τις ιαματικές και ψυχεδελικές δυνάμεις του.

Στην πορεία αναζήτησης του φυτού διασχίζοντας την Κολομβιανή πλευρά του Αμαζονίου με πιρόγα βρίσκονται αντιμέτωποι με δύο βασικά ζητήματα. Τη σχέση ανθρώπου-φύσης και τα δεινά που έχει προκαλέσει η αποικιοκρατία.

Στο τέλος του έργου ο θεατής βυθισμένος στο βαθύ σκεπτικισμό που προκαλεί η αντιμετώπιση της φύσης από τον άνθρωπο μένει με την απορία: Και τώρα τι γίνεται; Από τη μια δεν είναι δυνατόν σήμερα να γυρίσουμε πίσω στις πρωτόγονες αντιλήψεις, που “σέβονταν” τη φύση. Από την άλλη δεν πρέπει να συνεχιστεί η χρήση της βίας του ανθρώπου πάνω στη φύση, αλλά ούτε και η χρήση βίας του ανθρώπου πάνω στο συνάνθρωπό του. Τι πρέπει να κάνουμε;

Θα μπορούσε άραγε ο άνθρωπος να πάρει εκλεκτικά κάποια “καλά” από τον πρωτόγονο πολιτισμό και κάποια “καλά” από το σύγχρονο πολιτισμού και να φτιάξει ένα νέο πολιτισμό, που να σέβεται και τη φύση και τον άνθρωπο;

Το ξεκίνημα

Ο πρωτόγονος άνθρωπος δεν περιέβαλε με σεβασμό τη φύση στη βάση κάποιων ανώτερων ηθικών κανόνων. Δεν γνώριζε επιστημονικά τη φύση και από τη μια φοβόταν την εκδίκησή της. Οδηγός του ήταν η εμπειρία του. Αυτός ήταν ο τρόπος για να ξεχωρίσει ποια φυτά ήταν βρώσιμα, ποια ιαματικά, ποια δηλητηριώδη κ.ο.κ. Προστάτευσε τη φύση επειδή η φύση του εξασφάλιζε τα προς το ζην. Θεοποιούσε αυτό που φοβόταν, αυτό που είχε ανάγκη για την επιβίωσή του.

Την ισχύ αυτού του κανόνα τη βλέπουμε για παράδειγμα στους ινδουιστές, που δεν τρώνε αγελαδινό κρέας. Η αγελάδα στα μέρη τους εξασφάλιζε κάποτε την ίδια τη ζωή. Ήταν το εργαλείο για την καλλιέργεια της γης, το μεταφορικό μέσο ανθρώπων και εμπορευμάτων, αποτελούσε την κινητήρια δύναμη για την άντληση νερού. Το γάλα της αγελάδας ήταν η βασική, η “πλήρης” τροφή. Η κοπριά της χρησίμευε σαν δομικό υλικό για την κατασκευή κατοικίας, σαν μονωτικό υλικό, που προστατεύει από τη μεγάλη ζέστη, σαν καύσιμη ύλη, αλλά και σαν λίπασμα για το χωράφι. Η λατρεία της αγελάδας δεν ήταν κάποια θεόσταλτη εντολή. Επιβλήθηκε στον άνθρωπο από τον ίδιο τον άνθρωπο γιατί ήταν γι αυτόν όρος επιβίωσης. Η αγελάδα θεοποιήθηκε από το φόβο της έλλειψής της.

Κάτι αντίστοιχο συνέβαινε σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης. Η επιβίωση του ιθαγενή της ζούγκλας υπαγόρευε το σεβασμό στη φύση και όχι η ηθική του υπόσταση.

Αναμοχλεύοντας την πορεία του ανθρώπου

Τη σχέση ανθρώπου-φύσης την επέβαλε η αντικειμενική πορεία του ανθρώπου στη γη. Ο άνθρωπος, που αποτελεί το ανώτερο προϊόν της εξελικτικής διαδικασίας της φύσης, πήρε τη μορφή του Σύγχρονου (μυαλωμένου) ανθρώπου πριν 50 χιλιάδες χρόνια. Προηγήθηκαν οι πιθηκόμορφοι άνθρωποι όπως όπως ο Πιθηκάνθρωπος, ο Σινάνθρωπος, ο άνθρωπος του Χάϊντελμπεργκ και κατόπιν του Νεάντερταλ. Ο άνθρωπος μέσα σ΄ αυτή την πορεία εξελίσσει τη γνώση και τα εργαλεία του, αλλάζει τη φύση. Στην πορεία αυτής της αλλαγής, αλλάζει αναπόφευκτα τον ίδιο τον εαυτό του.

Στην ανώτερη, την πολιτισμένη κοινωνία ο άνθρωπος έχει πλουτίσει τις γνώσεις του, φοβάται λιγότερο τη φύση. Το πρόβλημα της φυσικής επιβίωσης έδωσε τη θέση του στο πρόβλημα εκμετάλλευσης της φύσης, Στη νέα κοινωνία εγκαινιάστηκαν και αναπτύχθηκαν σταδιακά τα πιο ποταπά συμφέροντα, η χυδαία απληστία, η ωμή φιληδονία, η εγωιστική καταλήστευση της κοινής ιδιοκτησίας. Τα πιο άθλια μέσα, όπως η κλεψιά, η βία, η δολιότητα, η προδοσία υπέσκαψαν την παλιά αταξική κοινωνία και οδήγησαν στην πτώση της. Η σύγχρονη κοινωνία στα 2.500 χρόνια της ύπαρξής της δεν ήταν ποτέ τίποτε άλλο παρά η επιβολή της εξουσία μιας μικρής μειοψηφίας ανθρώπων που αύξανε τον πλούτο της σε βάρος της μεγάλης πλειοψηφίας με εργαλεία την εκμετάλλευση και την καταπίεση.

Οι λεγόμενες πολιτικές επαναστάσεις έγιναν για το πέρασμα της οικονομικής εξουσίας από τα χέρια των λίγων στα χέρια κάποιων άλλων λίγων. Το βασικό κοινό χαρακτηριστικό των επαναστάσεων επί 2.500 χρόνια, μέχρι και τον 19ο αιώνα δεν ήταν η κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής, αλλά η διατήρησή της. Η δουλεία πέθανε επειδή ήταν ασύμφορη και την οικονομική εξουσία ανέλαβε η φεουδαρχία . Τη φεουδαρχία διαδέχθηκε ο καπιταλισμός. Στον καπιταλισμό, που αποτελεί το τελευταίο εκμεταλλευτικό κοινωνικό σύστημα, οι παραγωγικές δυνάμεις αναπτύχθηκαν σε τέτοιο βαθμό, που η δίψα για ολοένα και μεγαλύτερο κέρδος δεν σταματά πια μπροστά σε κανένα έγκλημα.

Το έγκλημα της “παγκοσμιοποίησης”

Το κυνήγι του κέρδους στις μέρες μας έχει πάρει εγκληματικές διαστάσεις. Τα μονοπώλια ρημάζουν τη φύση, προκαλώντας ανεπανόρθωτα περιβαλλοντικά προβλήματα. Ο Αμαζόνιος δεν είναι ο μοναδικός πνεύμονας της γης που πέφτει θύμα των επιχειρηματικών ομίλων. Δάση καίγονται, θάλασσες, λίμνες και ποτάμια μολύνονται, η ατμόσφαιρα καταστρέφεται, το κλίμα του πλανήτη επιδεινώνεται. Όλα θυσιάζονται στο βωμό του επιχειρηματικού κέρδους.

Το μεγάλο κεφάλαιο δε διστάζει μπροστά στη δολοφονία εκατομμυρίων ανθρώπων με παγκόσμιους πολέμους, τοπικές συγκρούσεις και εγκληματικές επιδρομές. Η καταστροφή του φυσικού πλούτου της γης συμβαδίζει με τη φυσική και πνευματική εξαθλίωση του ανθρώπου. Η συγκέντρωση του παραγόμενου πλούτου σε ολοένα και λιγότερα χέρια δημιουργεί ατέλειωτες στρατιές ανέργων. Η επιστημονική γνώση και οι τεχνολογίες είναι εμπορεύματα και βοηθούν στην εκμετάλλευση και την πνευματική καθυστέρηση της πλειοψηφίας των ανθρώπων. Χρησιμεύουν στη διάδοση αναχρονιστικών και σκοταδιστικών αντιλήψεων, που αποβλακώνουν, αποκοιμίζουν, αδρανοποιούν τους εκμεταλλευόμενους.

Το απλό που είναι δύσκολο να γίνει.

Ο τερματισμός της καταστροφικής πορείας της φύσης και του ανθρώπου δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με την επιλογή κάποιων παλιών “σοφών” συνταγών και το ανακάτεμά τους για το φτιάξιμο μιας νέας θαυματουργής συνταγής. Η ανθρωπότητα ούτε πορεύθηκε ούτε μπορεί να δώσει λύσεις στα προβλήματά της με το ανακάτεμα συνταγών. Η εξέλιξη του ανθρώπου και η λύση των προβλημάτων του έχει αντικειμενική κατεύθυνση, βαδίζει πάνω στις ράγες της αναγκαιότητας και καθορίζεται κάθε φορά από το συμφέρον του.

Η διατήρηση του εκμεταλλευτικού χαρακτήρα του καπιταλισμού τον κάνει τροχοπέδη και εργαλείο συμφοράς για την ανθρωπότητα. Τον έφερε αντιμέτωπο με τα πραγματικά συμφέροντα της κοινωνίας. Με άλλα λόγια ο καπιταλισμός έπαψε να συμφέρει στην ανθρωπότητα. Καταστρέφει και τη φύση και τον ίδιο τον άνθρωπο. Η προστασία του Αμαζονίου, και η προστασία του ανθρώπου, η προστασία της ανθρωπότητας περνά μέσα από την ανατροπή των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής. Μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο μέσα από την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής, την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Σ΄ αυτή τη λύση μπορεί και πρέπει καθένας μας να εντάξει τις δυνάμεις του.

Μπορείτε να σχολιάσετε...


Security code
Ανανέωση