texni-banner

 

Οι απόψεις που εκφράζονται στα άρθρα αποτελούν προσπάθεια προσέγγισης της αλήθειας. Παρατηρήσεις , υποδείξεις, συμπληρώσεις, και διορθώσεις, που θα μπορούσαν να βοηθήσουν σ' αυτή την κατεύθυνση είναι ευπρόσδεκτες.

 


 

 “Φίλε μου είσαι ρομαντικός. Μακάρι όλοι οι άνθρωποι να ήταν σαν κι εσένα, καλά τα λες, αλλά ο κομμουνισμός δεν μπορεί να εφαρμοστεί κάτω από τις σημερινές συνθήκες!” Κάπως έτσι καταλήγουν στις μέρες μας πολλές συζητήσεις με κομμουνιστές.

Η ανατροπή του καπιταλισμού δεν πρόκειται βέβαια να κριθεί σε συζητήσεις. Επειδή όμως ο χαρακτηρισμός της κομμουνιστικής ιδεολογίας σήμερα σαν ρομαντικής, ανεδαφικής, ανεφάρμοστης έχει ιδιαίτερη σημασία αξίζει να δούμε αν αυτός ο χαρακτηρισμός έχει βάση και αν είναι τελικά έπαινος, κατηγόρια ή κάτι άλλο.

Ο ρομαντισμός, έγραφε ο Arnold Hauser στην “Κοινωνική Ιστορία της Τέχνης”, έχει τις ρίζες του στα βάσανα του κόσμου. Ένα λαό θα τον βρούμε τόσο πιο πολύ ρομαντικό όσο πιο δυστυχισμένες είναι οι συνθήκες της ζωής του.”

Να λοιπόν, που η δυστυχία που βιώνει η ανθρωπότητα στον 21ο αιώνα μπορεί να παραπέμψει στον ρομαντισμό. Η ζωή των ανθρώπων του μόχθου διαρκώς επιδεινώνεται, ενώ ο τεράστιος παραγόμενος πλούτος συγκεντρώνεται σε ολοένα και λιγότερα χέρια. Οι κατακτήσεις των εργαζομένων, που κερδήθηκαν κυρίως όταν οι σοσιαλιστικές χώρες αποτελούσαν το “αντίπαλο δέος” του καπιταλισμού, τώρα κατακρεουργούνται. Η ειρηνική σχετικά περίοδος που γνώρισε η ανθρωπότητα αντικαταστάθηκε από τις ιμπεριαλιστικές επιθέσεις στις πλουτοπαραγωγικές χώρες.

Μέσα σ΄ αυτά τα πλαίσια δεν είναι σπάνιο, άλλοι να αναζητούν λύση στο κοινωνικό πρόβλημα με την εφαρμογή συνταγών από την “παλιά καλή εποχή” και άλλοι να πλάθουν όνειρα, που θα μπορούσαν να υλοποιηθούν με την εμφάνιση κάποιου “από μηχανής θεού”.

Η εμφάνιση του ρομαντισμού σαν καλλιτεχνικό κίνημα

Γύρω στα 1750, καταμεσής του ροκοκό εμφανίζεται ένα καινούργιο καλλιτεχνικό κίνημα. Αρχικά ονομάστηκε “αρχαιολογικός κλασικισμός” επειδή είχε πιο άμεση αναφορά στην ελληνική και ρωμαϊκή τέχνη απ΄ ότι οι παλιότερες συγγενικές τάσεις.

Η επιτυχία του ζωγραφικού πίνακα “Όρκος των Ορατίων” του Νταβίντ στα 1785 σήμανε το τέρμα μιας τριαντάχρονης σύγκρουσης και τη νίκη μιας καινούργιας μνημειακής τεχνοτροπίας. Με την τέχνη της επαναστατικής εποχής, η οποία χοντρικά επεκτείνεται από τα 1780 στα 1800 αρχίζει μια καινούργια φάση του κλασικισμού. Ο “Όρκος των Ορατίων” θεωρήθηκε ο κατ' εξοχήν κλασικιστικός πίνακας που εκπροσώπησε σαν τεχνοτροπία το ιδεώδες της εποχής του, εξίσου τέλεια όσο λ.χ. ο Μυστικός Δείπνος του Λεονάρντο εκπροσώπησε την αναγεννησιακή αντίληψη για την τέχνη.

Το κίνημα του Ρομαντισμού, που εκφράστηκε σε όλες τις μορφές τέχνης στην Ευρώπη, το εγκαινίασαν οι δυνάμεις που αποστρέφονταν το συντηρητισμό, διαμαρτύρονταν για την ποταπότητα, την πεζότητα, την έλλειψη πνευματικότητας, που ένοιωθαν αηδία για τον αστικό τρόπο ζωής. Αποτέλεσε μια έκφραση διαμαρτυρίας ενάντια στην ανειλικρίνεια, την κενή δεξιοτεχνία, τη λαμπρότητα και τις εκφυλιστικές τάσεις του ροκοκό. Έβλεπε στην αρχαιότητα την πηγή ανανέωσης, ένα υπόδειγμα γνήσιας ανθρωπότητας. Κάτι τέτοιο όμως ούτε ποτέ πραγματοποιήθηκε, ούτε άντεξε σαν πρωτοπόρα έκφραση στο χρόνο .

Κοινωνικά βήματα με το βλέμμα προς τα πίσω

Οι ρομαντικοί ονειρεύονταν όχι τη μερική τελειότητα της ζωής αλλά τη συνολική λύση των αντιθέσεών της. Απορρίπτοντας την καθημερινότητα της σύγχρονης πολιτισμένης κοινωνίας έτειναν προς το ασυνήθιστο, τη φαντασία και τις παραδόσεις. Υπερασπίζονταν με πάθος τη δημιουργική ελευθερία και φαντασία του καλλιτέχνη. Το χάσμα ανάμεσα στα υψηλά ιδανικά και την καθημερινή ζωή, η ασάφεια των πολιτικών ιδανικών και η έλλειψη επιστημονικής βάσης για την κατανόηση της κοινωνικής εξέλιξης πήραν την έκφραση του τραγικού αδιεξόδου. Η εξιδανίκευση φαινομένων άσχετων με την πραγματικότητα μετατρέπονταν συχνά σε μαύρη απαισιοδοξία, σε απολογισμό του μεσαιωνισμού και σε άκρο υποκειμενισμό.

Τόσο η φυγή στο παρελθόν, όσο και η φυγή στην Ουτοπία αποτέλεσαν μορφές φαντασιοπληξίας και ψευδαισθήσεων. Το ουσιώδες χαρακτηριστικό του Ρομαντισμού ήταν ο φόβος για το παρόν, η ανικανότητά του να δει τον κόσμο ορθολογικά. Από την αρχικά επαναστατική του διάθεση προχώρησε προς μοναρχοσυντηρητικές απόψεις, προς την αντίδραση και το φιλελευθερισμό.

Σαν αστικό βασικά κίνημα ο ρομαντισμός εξέφραζε με τον δικό του τρόπο το φόβο μπροστά στο παρόν και τη θέλησή του να δημιουργήσει μια νέα σφαίρα απομονωμένη από τον υπόλοιπο κόσμο, μέσα στην οποία θα μπορούσε να κυριαρχήσει ο υπερβατικός αισθητισμός του.

Στον αντίποδα του ρομαντισμού.

Η έκδοση του Κομμουνιστικού Μανιφέστου στα μέσα του 19ου αιώνα διέλυσε την ιδεολογική ομίχλη. Οι ανεδαφικοί προσανατολισμοί και οι αεροβασίες προσγειώθηκαν ανώμαλα κάτω από το φως του διαλεκτικού και ιστορικού υλισμού. Ένας νέος κόσμος, ο σοσιαλιστικός, ανέτειλε τον 20ο αιώνα, που συνοδεύτηκε από νέες καλλιτεχνικές προσεγγίσεις.

Το γιγαντιαίο βήμα που έκανε προς τα πίσω η ανθρωπότητα με την παλινόρθωση του καπιταλισμού στις χώρες που οικοδομούσαν το σοσιαλισμό ανέτρεψε και τις τελευταίες αυταπάτες, που δημιουργήθηκαν κατά την εξέλιξή του.

Στον 21ο αιώνα με την πείρα που έχει αποκτήσει η ανθρωπότητα δεν μπορούν να στεριώσουν οι ρομαντικές προσεγγίσεις στα κοινωνικά προβλήματα. Τα τελευταία μεγάλα κάστρα του ρομαντισμού που εκφράστηκαν με τις προσπάθειες εφαρμογής ειδυλλιακών πολιτικών δρόμων προς το σοσιαλισμό, όπως ο Ευρωκομμουνισμός του 20ο αιώνα κατέρρευσαν παταγωδώς. Η ταξική πάλη αποδείχτηκε όχι μόνο μοναδικός δρόμος για έναν ανθρώπινο κόσμο, αλλά και επείγουσα ανάγκη.

Κάτω από δυσμενείς συνθήκες οι κομμουνιστές παίρνουν δραστήρια μέρος στους καθημερινούς κοινωνικούς αγώνες με ταξικό προσανατολισμό. Δεν αγωνίζονται για το αφηρημένο, αλλά για το απόλυτα συγκεκριμένο, το καθημερινό, το αναγκαίο, αυτό που αντιστοιχεί στις σημαντικές κατακτήσεις και δυνατότητες της ανθρωπότητας. Μέσα από αυτό τον αγώνα βοηθούν στην ωρίμανση των υποκειμενικών συνθηκών για το πέρασμα στο σοσιαλισμό-κομμουνισμό, που εγγυμονεί η εποχή μας.

Ρομαντισμός και κομμουνιστές

Ο χαρακτηρισμός κατά συνέπεια των κομμουνιστών σαν ρομαντικών οραματιστών ενός νέου κόσμου -αν δεν κινείται εκ του πονηρού- είναι τουλάχιστον άστοχος.

Αντίθετα: Ρομαντικοί είναι αυτοί που χαρακτηρίζουν τους κομμουνιστές σαν ρομαντικούς ενώ οι ίδιοι οραματίζονται διέξοδο στα τεράστια προβλήματα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα με σφιχταγκαλιασμένους εργαζόμενους και αφεντικά. Αυτοί που, ενώ έχουν την ικανότητα να καταγγείλουν την αθλιότητα που τους περιβάλλει, δεν μπορούν να απαλλαγούν από τις ψευδαισθήσεις και τις συνήθειες της καθημερινότητας που απόχτησαν με τον καπιταλιστικό τρόπο ζωής και ουσιαστικά εξαπατούν τους ίδιους τους εαυτούς τους.

Μπορείτε να σχολιάσετε...


Security code
Ανανέωση