texni-banner

 

Οι απόψεις που εκφράζονται στα άρθρα αποτελούν προσπάθεια προσέγγισης της αλήθειας. Παρατηρήσεις , υποδείξεις, συμπληρώσεις, και διορθώσεις, που θα μπορούσαν να βοηθήσουν σ' αυτή την κατεύθυνση είναι ευπρόσδεκτες.

 


 

         Δεν είναι λίγοι εκείνοι που θεωρούν ότι η αναδρομή στην παράδοση σημαίνει πισωγύρισμα της τέχνης. Υπάρχουν κι άλλοι που θεωρούν, ότι το πάντρεμα της παράδοσης με το μοντέρνο βοηθά το μοντέρνο να ξεπεράσει την παρακμή του και να ανανεωθεί.

plinios ImgL       

        Ισχύει άραγε κάτι από όλα αυτά; Κρατώντας το μίτο της Αριάδνης διαπιστώνουμε ότι η τέχνη αντανακλώντας την πορεία του ανθρώπου περνά φάσεις ακμής και παρακμής και όταν συναντά δυσκολίες στο περπάτημά της κάνει αναδρομές για να επανακαθορίσει τόσο την ουσία της όσο και τις δυνατότητές της.
        Στην εποχή μας η πληροφόρηση που μπορούμε να έχουμε για την πορεία που ακολούθησε η τέχνη είναι πλούσια, πολύμορφη, αλλά πολλές φορές διέπεται από έναν υποκειμενισμό σχετιζόμενο με την τοποθέτηση κάθε συγγραφέα απέναντι στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Αν η τοποθέτηση αυτή δεν είναι διαλεκτική τότε αντί να ρίξει φως ενδέχεται να μας οδηγήσει σε αδιέξοδες περιπλανήσεις, απλουστεύσεις και τελικά σε λάθος συμπεράσματα. Μια άμεση ματιά στα ζωγραφικά έργα, που δημιουργήθηκαν στην Αρχαία Ελλάδα, θα ήταν μια καλή αρχή. Αυτό είναι δυνατό σε ότι αφορά την αγγειογραφία και τα έργα αρχιτεκτονικής και γλυπτικής. Οι φορητές όμως εικόνες και οι τοιχογραφίες έχουν καταστραφεί από το χρόνο και ό,τι πληροφορίες έχουμε γι αυτές, τις παίρνουμε από περιγραφές και θεωρητικά κείμενα, που έχουν διασωθεί για τη ζωγραφική της εποχής.
        Στην Ελληνική βιβλιογραφία υπάρχει μεταφρασμένη η πραγματεία “περί Ζωγραφικής” του Αναγεννησιακού καλλιτέχνη και θεωρητικού της τέχνης Λεόν Μπατίστα Αλμπέρτι, που στηρίζει πολλές από τις απόψεις του στον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο. Ο Πλίνιος έζησε στην Ιταλία τον 1ο αιώνα π.Χ. Και είχε σαν πηγές του κείμενα αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων που αναφέρονται στη ζωγραφική αλλά τα περισσότερα από αυτά έχουν καταστραφεί. Η έκδοση του βιβλίου του Πλίνιου “Περί της Αρχαίας Ελληνικής Ζωγραφικής” σε μετάφραση από τα Λατινικά των Τ. Ρούσσου και Α. Λεβίδη. (Εκδόσεις Άγρα) περιέχει εξαιρετικές πληροφορίες για τη ζωγραφική στην αρχαία Ελλάδα και ρίχνει σημαντικό φως πάνω στις τεχνικές της αρχαίας ελληνικής ζωγραφικής με περιγραφές, αφηγήσεις και ιστορίες, που σχετίζονται με ζωγραφικούς πίνακες και τοιχογραφίες.
        Η πραγματεία του Πλίνιου του πρεσβύτερου αν και κυκλοφόρησε μεταφρασμένη στα Ελληνικά καθυστερημένα αποτελούσε και πριν την ολοκληρωμένη έκδοσή της σημείο αναφοράς. Ο ιστορικός Τσούντας έχει στηρίξει κείμενά του στον Πλίνιο. Ο Γιάννης Τσαρούχης στη δεκαετία του 70 στηριζόμενος κι αυτός στον Πλίνιο μιλούσε για τη μεγάλη προσφορά των αρχαίων Ελλήνων στη ζωγραφική, για την ικανότητά τους να βρουν ένα τρόπο παράστασης των τρισδιάστατων σωμάτων σε δύο δύο διαστάσεις, με άλλα λόγια να γνωρίσουν όσα προσπάθησαν να εφαρμόσουν οι καλλιτέχνες στην Αναγέννηση. Ο Τσαρούχης μιλούσε για την Αληθινή Τέχνη, που έβαλε προοπτική στα σώματα, όχι μόνο στη ζωγραφική του καβαλέτου αλλά και στο θέατρο εισάγοντας την οπτική απάτη. Έβλεπε τον Πολύγνωτο να ζωγραφίζει πολύχρωμα χρησιμοποιώντας μόνο την τετραχρωμία. Να φτιάχνει μενεξεδιά με μαύρο, άσπρο και χοντροκόκκινο. Θρηνούσε όχι μόνο την απώλεια των αριστουργημάτων της αρχαίας Ελληνικής ζωγραφικής αλλά και την “απώλεια της ικανότητας να την εκτιμούμε”. Αυτό αντικατοπτρίζει όχι μόνο την εκτίμηση που είχε ο Γ. Τσαρούχης για την αρχαία Ελληνική ζωγραφική αλλά και τη σημασία που απέδιδε στη μελέτη του έργου του Πλίνιου του πρεσβύτερου.
        Μερικές σημειώσεις έχει δημοσιεύσει και ο Α.Φασιανός στο “Ζωγραφείον” (Εκδόσεις Πατάκη), όπου εκφράζει το θαυμασμό και την αγάπη του για την αρχαία Ελληνική Τέχνη, σταχυολογώντας κομμάτια από κείμενα αρχαίων συγγραφέων, που δεν είναι παρά σταγόνα στον ωκεανό απ' όσα παίρνουμε όχι μόνο από το κείμενο του Πλίνιου αλλά και από τις υποσημειώσεις του Α. Λεβίδη, που σε όγκο είναι εκτενέστερες από το κείμενο του βιβλίου και διαφωτίζουν ζητήματα που ο ίδιος ο Πλίνιος δεν είχε ή δεν μπορούσε να είχε τότε υπόψη του.
Υπάρχουν πληροφορίες για τα υλικά και τα χρώματα, που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι ζωγράφοι μέσα από μια σειρά “συνταγές”, που κάποτε θυμίζουν γιατροσόφια, ενώ δε λείπουν οι αφηγήσεις, που δείχνουν ανάγλυφα τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι αντιμετώπιζαν τα εικαστικά προβλήματα που μπαίνουν ούτως ή άλλως σε όλους τους εικαστικούς καλλιτέχνες και σήμερα. Οι αναφορές που κάνει ο Φώτης Κόντογλου για τη χρήση ταπεινών χρωμάτων και τετραχρωμίας στη Βυζαντινή αγιογραφία (“Έκφρασις” Α' Κείμενον εκδ. Αστήρ) καθώς και η προέλευση μιας σειράς τεχνικών για την επίλυση διαχρονικών εικαστικών προβλημάτων, όπως για παράδειγμα η απεικόνιση της ψυχής και των αισθημάτων, των ηθών και των παθών έχουν τις ρίζες τους στην Αρχαία Ελλάδα.
        Μέσα από όλα αυτά τεκμηριώνεται, πως πράγματι η ζωγραφική στην Αναγέννηση ήταν η επιστροφή στην απεικόνιση του ανθρώπου, ως άνθρωπο με σάρκα και οστά, πως η αναβάθμιση του ζωγράφου από χειρώνακτα σε πνευματικό άνθρωπο δεν ήταν καινοτομία του κουατροτσέντο αλλά προσπάθεια αποκατάστασης της εκτίμησης, που οφείλει η κοινωνία στον καλλιτέχνη, αυτό το ευαίσθητο κομμάτι της κοινωνίας που προσπαθεί χρησιμοποιώντας τα εικαστικά εργαλεία να εκφράσει και σε πιο “συνειδητό” στάδιο, να βοηθήσει την κοινωνία να πάει μπροστά.
        Έχει ξεχωριστή σημασία σε μια εποχή κοινωνικής παρακμής, όπως είναι η σημερινή, που πολλοί μιλούν για το “τέλος της τέχνης”, να διαβάζουμε ότι και στην Αρχαία Ελλάδα έμπαινε το ίδιο ζήτημα. Δεν είναι τυχαίο. Το ζήτημα έμπαινε την εποχή που το δουλοκτητικό σύστημα είχε δώσει ό,τι θα μπορούσε να δώσει, είχε σαπίσει και έπρεπε πια να παραχωρήσει τη θέση του σε μια ανώτερη κοινωνική οργάνωση. Ακριβώς για τον ίδιο λόγο δηλαδή, που μπαίνει και σήμερα, όπου η σαπίλα του καπιταλισμού προμηνύει την αντικατάστασή του από το σοσιαλισμό. Σήμερα η εμπορευματοποίηση της τέχνης, η αναζήτηση της γρήγορης αναγνώρισης του καλλιτέχνη μέσω μάρκετινγκ, η εκμετάλλευση της εργασίας του καλλιτέχνη, όπως και κάθε μορφής ανθρώπινης εργασίας, βάζουν ξανά και ξανά επί τάπητος το θέμα της αναζήτησης του χαμένου εικαστικού Αλφάβητου. Κι αυτό δε βρίσκεται μέσα στο “σώψυχο” του καλλιτέχνη, όπως συνηθίζεται να λέγεται. Βρίσκεται στη σκληρή και λεπτομερή μελέτη των μέσων εικαστικής έκφρασης, δηλαδή σ αυτή καθ αυτή την αρμονία των γραμμών, των σχημάτων και των χρωμάτων κι επί πλέον στην αρμονική σύνδεση μορφής και περιεχομένου του εικαστικού έργου. Έτσι που όλα αυτά και στο βαθμό που ο καλλιτέχνης έχει επίγνωση του κοινωνικού γίγνεσθαι να μπορεί να τα χρησιμοποιήσει στον αγώνα για κοινωνική αλλαγή.
        Αντώνης Δημητρίου

Μπορείτε να σχολιάσετε...


Security code
Ανανέωση