provlimatismoi top banner 2019

Κάθε που έρχονται εκλογές αλλά και στα συλλαλητήρια, στις πορείες, στις απεργίες, εκεί όπου περιμένουμε κι ελπίζουμε να βγει ο λαός στο προσκήνιο, να νιώσει τη δύναμή του, να σηκώσει κεφάλι και να πάρει την ευθύνη της ζωής του, μια περίεργη ανάγκη με σπρώχνει να ανατρέξω στους στίχους της Σονάτας του Σεληνόφωτος του Γ. Ρίτσου και ειδικά στην ενότητα της αρκούδας, της γερασμένης και βασανισμένης αρκούδας που πορεύεται καρτερικά υποταγμένη στις αλυσίδες

arkouda ImgL

που της φόρεσε το αφεντικό της, της αρκούδας που αποτελεί το ζωντανό και μαρτυρικό σύμβολο της ανθρώπινης δουλείας. 

        Γνωστό το περιεχόμενο της Σονάτας. Μια ηλικιωμένη γυναίκα, μια ζωή σε αδιέξοδο και μια εκ βαθέων εξομολόγηση, ένας μονόλογος που δε γίνεται ποτέ διάλογος, μια που ο Νέος που δέχεται την εξομολόγηση παραμένει βουβό πρόσωπο, ένας σιωπηλός ως το τέλος ακροατής, ένας οδυνηρός απολογισμός μιας διαψευσμένης νεότητας, μια διελκυστίνδα ανάμεσα στην παραίτηση και στην επιθυμία για υπέρβαση, ανάμεσα στην απαγορευτική αξιοπρέπεια και σύνεση της ηλικίας και στην ψυχική διάθεση για έξοδο από το συμβατικό, το στατικό και το φθαρμένο, ένα παραλήρημα απελπισίας με καταπιεσμένες επιθυμίες, ανεκπλήρωτες προσδοκίες και ματαιωμένα όνειρα, μια ύστατη ικεσία για ζωή κι ελπίδα με το χρόνο, αυτό το αδηφάγο τέρας, να παίζει το δικό του καταλυτικό και πανίσχυρο ρόλο στη συνειδησιακή ανθρώπινη πραγματικότητα, τελικά μια πρόταση διεκδίκησης, που ο ποιητής δεν την επιβάλει ούτε καν στην ηρωίδα του, όμως με χίλιους τρόπους την υποστηρίζει ως τη μοναδική διέξοδο, αφού το μοναδικό αδιέξοδο που αναγνωρίζει είναι η άρνηση της εν δυνάμει ικανότητας του ανθρώπου να γίνεται δημιουργός της ζωής και της ιστορίας. Αυτά κι άλλα πολλά, όπως η μοναξιά, ο έρωτας, ο θάνατος, η ταλάντευση, η σιωπή, η μεταμέλεια, η ζωογόνα δύναμη της πολιτείας, ο κόσμος της δουλειάς και του αγώνα, φτιάχνουν το υπέροχο ποιητικό σύμπαν της Σονάτας. Ένα από τα πιο πολυεδρικά, πολύσημα και αμφίσημα έργα της ωριμότητας του μεγάλου μας ποιητή, που στη ζωή και στην ποίησή του δε σταμάτησε ούτε στιγμή " να νοιώθει υπόλογος απέναντι στο λαό του και στη γλώσσα του".

        Η συγκεκριμένη ενότητα στην οποία ξαφνικά μας εμφανίζει ο ποιητής τη μεγαλόσωμη και βαρειά αρκούδα, είναι ποίημα μέσα στο ποίημα, καθώς παρουσιάζει αυτάρκεια και αυτοτέλεια στο περιεχόμενό της αποτελεί όμως και επικουρικό στοιχείο για τη βαθύτερη νοηματική κατανόηση του υπόλοιπου ποιητικού έργου.

        Η αρκούδα του Ρίτσου δεν είναι η αρκούδα της "Ιεράς Οδού" του Σικελιανού, που τη σέρνει αλυσόδετη ο τύραννος Γύφτος χωρίς γνώση και συνείδηση της δουλείας της. Είναι μια ύπαρξη που καρτερικά έζησε και γέρασε μέσα στην τυραννία της σκλαβιάς, έχει όμως συνείδηση της θέσης της, έχει κατακτήσει ένα είδος αυτογνωσίας και εσωτερικής ελευθερίας, πράγμα που αφήνει όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά, ακόμα κι αυτό της εξέγερσης.

        Αλληγορία καθαρή από τον πρώτο ως τον τελευταίο στίχο.Η αρκούδα ταυτίζεται με τη γυναίκα με τα μαύρα, τη γερασμένη και καταπονημένη από τους συμβιβασμούς της με τη συντηρητική, παρωχημένη και υποκριτική ηθική μιας σάπιας κοινωνίας. Την ηρωίδα του έργου, που δέσμια του περιβάλλοντός της και ενός πολύπλοκου και πολυδιάστατου κοινωνικού-οικογενειακού καταναγκασμού, ο οποίος με το χρόνο μετατράπηκε από τη συνήθεια και την ανάγκη για ασφάλεια σε ένα προσωπικό και οικειοθελή καταναγκασμό, πορεύθηκε μια ολόκληρη ζωή χωρίς ουσιαστικά να ζει. Αλλά ταυτίζεται και με τη γυναίκα ως φύλο, με τη γυναίκα ως ανθρώπινη ύπαρξη. Τη γυναίκα που αποτελεί το πιο καταπιεσμένο από την κοινωνία ανθρώπινο ον από τότε που η ανθρωπότητα πέρασε από το πρωτόγονο κοινοτικό στάδιο στο δουλοκτητικό, το πρώτο εκμεταλλευτικό ταξικό σύστημα της ανθρώπινης ιστορίας.

        Αλλά μήπως δεν ταυτίζεται και με το λαό, όταν αυτός λειτουργεί ως άβουλη και άμορφη μάζα, όταν έχοντας παραδώσει τη συλλογική του δύναμη στον εκάστοτε αφέντη υποτάσσεται θεληματικά στη μοίρα που του επιφυλάσσει όχι η ζωή και το κακό το ριζικό του αλλά το συμφέρον του κυρίαρχου εκμεταλλευτή;
        Θα βρει λοιπόν η γυναίκα της Σονάτας το θάρρος να αποτινάξει τη δύναμη της αδράνειας, το φόβο του αγνώστου, τη θεληματική αποδοχή μιας βιολογικά και μόνο εννοούμενης ζωής, θα αποφασίσει την έξοδο από τη φυλακή της, που είναι και ο καταρρέοντας παλιός κόσμος, θα ακολουθήσει τα "βήματα της πολιτείας" που αποτελούν υπέρβαση της ατομικότητας και ξάνοιγμα με τρόπο ενεργό και δυναμικό στην κοινωνική ζωή και δράση, στον αγώνα, στο συλλογικό όραμα, στην ιστορική προοπτική του μέλλοντος κόσμου;

        Θα καταλάβει η γυναίκα τον ταξικό χαρακτήρα της καταπίεσής της και θα πάρει θέση μάχης δίπλα στον άντρα σύντροφό της για το γκρέμισμα ενός ιστορικά καταδικασμένου κοινωνικού συστήματος, που αποτελεί και τη μοναδική αιτία της δυστυχίας της;

        Θα παραμείνει ο λαός δέσμιος των εξ αποκαλύψεως αληθειών των δυνάμεων εκείνων που στοχεύουν στην ακινησία και στο αμετάβλητο της τάξης πραγμάτων; Θα παραμείνει υποταγμένος σώμα και πνεύμα στον ύστατο σκοπό της καπιταλιστικής παραγωγής, που είναι το καπιταλιστικό κέρδος; Ή θα αποφασίσει τη δική του έξοδο προς την ελευθερία, που δε θα 'ναι απόρροια του βιολογικού ενστίκτου για ζωή που ωθούσε την αρκούδα σε ανυπακοή, αλλά η γνώση και η απόφαση να παρέμβει στο κοινωνικό γίγνεσθαι ως πρωταγωνιστής και ενεργητικός παράγοντας στο ιστορικό δρώμενο;

        Οι απαντήσεις δε δίνονται από τον ποιητή. Ο αφηγητής ποιητής δε θέλει τον τίτλο του παντογνώστη. Αφήνει τη συνέχεια να τη δώσουμε εμείς. Όλοι εμείς που θεωρούμε πως η ανθρώπινη μοίρα δεν είναι η δουλεία, η παραίτηση και η υποταγή αλλά ακριβώς το αντίθετο. Το τσάκισμα της παθητικότητας και της μοιρολατρίας με στόχευση την πραγμάτωση της ελευθερίας.

Μπορείτε να σχολιάσετε...


Security code
Ανανέωση