Όταν ο λαός τσακίζεται από τα μνημόνια που διαδέχονται το ένα το άλλο, όταν ούτε οι πιο αισιόδοξοι υπερασπιστές του καπιταλισμού δε βλέπουν με σιγουριά φως στο τούνελ, τότε υπάρχει η επιτακτική ανάγκη να επιστρατευθούν όλες οι διαθέσιμες εφεδρείες για να πεισθούν οι άνθρωποι του λαού να συνεχίσουν να υπομένουν τα βάσανά τους.

 Σ αυτή την περίπτωση επιστρατεύονται και οι καλύτεροι συνήγοροι του καπιταλισμού οι “τέως”, οι “δήθεν” και διαφόρων αποχρώσεων “προοδευτικοί” και “αριστεροί”. 

Στο διαδίκτυο κυκλοφορεί ενα απόσπασμα από μια συνέντευξη που έδωσε το 1994 ο κ. Κορνήλιος Καστοριάδης στην ελευθεροτυπία για να απαντήσει στο ερώτημα “Γιατί οι Έλληνες δεν αντιδρούν σαν ένας λαός;” Η συνέντευξη ξεκινά με ένα ζήτημα που όλοι μας συχνά ακούμε: Διότι όλα στην Ελλάδα γίνονται στον αέρα, χωρίς προγραμματισμό;

kastoriadis ImageFREE

Γιατί όλα στην Ελλάδα γίνονται στον αέρα, χωρίς προγραμματισμό;
 Δημοσιογράφος: Κύριε Καστοριάδη, συχνά λέγεται ότι η Ελλάδα είναι “προβληματική”, ότι στην Ελλάδα “όλα γίνονται στον αέρα”, “χωρίς προγραμματισμό”, “χωρίς βάρος”. Με τέτοιες διαπιστώσεις συμφωνούν πολλοί. Αλλά όμως περιορίζονται συνήθως μόνον στις διαπιστώσεις… Γνωρίζω ότι η ελληνική κατάσταση σας απασχολεί βαθειά. Ποια είναι η δική σας ερμηνεία για όσα συμβαίνουν; Γιατί συμβαίνουν έτσι τα πράγματα στην Ελλάδα; Ποιες είναι οι βαθύτερες αιτίες;

Η Ελλάδα είναι καπιταλιστική χώρα. Όπως και σε όλες τις καπιταλιστικές χώρες δεν είναι δυνατόν να γίνει γενικός σχεδιασμός της οικονομίας μολονότι σήμερα υπάρχουν θαυμάσια εργαλεία πρόβλεψης και προγραμματισμού. Το καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής από τη φύση του είναι άναρχος διότι στηρίζεται στην “ελεύθερη οικονομία”. . Κάποιες κρατικές και μονοπωλιακές ρυθμίσεις γίνονται για να αναιρεθούν κάτω από τη σύγκρουση των ιδιωτικών συμφερόντων. Καθημερινά βλέπουμε γύρω μας παραδείγματα που όταν κάποιες επιχειρήσεις είναι κερδοφόρες, πλάι τους ξεφυτρώνουν κι άλλες, δημιουργείται υπερπαραγωγή/υπερπροσφορά ειδών με επακόλουθο τη δημιουργία κρίσεων.

Μια ανιστόρητη ιστορική αναδρομή

Καστοριάδης: Πρώτον, δεν ξέρω. Δεύτερον, στο μέτρο που μπορώ να ξέρω κάτι, είναι ότι η πολιτική ζωή του ελληνικού λαού τελειώνει περίπου το 404 π.Χ. Δημοσιογράφος: Νομίζω ότι θα ενοχλήσει πολύ αυτή η διατύπωσή σας. Καστοριάδης: Ε, τι να κάνουμε… Δημοσιογράφος: Ολα αυτά, όμως, αφορούν ένα πολύ μακρινό ιστορικό παρελθόν. Η Ελλάδα ως σύγχρονο νεοελληνικό κράτος έχει, ήδη, ιστορία εκατόν εβδομήντα ετών. Θα θέλατε να επικεντρώσετε σε αυτήν την περίοδο; Καστοριάδης: Μα, αυτή η περίοδος είναι ακατανόητη χωρίς τους 21 αιώνες ανελευθερίας που προηγήθηκαν. Λοιπόν, μετά το Βυζάντιο έρχεται η τουρκοκρατία. Μην ανησυχείτε, δεν θα μπω σε λεπτομέρειες της ιστορίας της τουρκοκρατίας. Θα αναφέρω μόνον ότι επί τουρκοκρατίας όση εξουσία δεν ασκείται απ’ ευθείας από τους Τούρκους, ασκείται από τους κοτζαμπάσηδες (τους εντολοδόχους των Τούρκων), οι οποίοι κρατούν τους χωριάτες υποχείριους. Συνεπώς, ούτε σ’ αυτήν την περίοδο μπορούμε να μιλήσουμε για πολιτική ζωή. Όταν αρχίζει η Επανάσταση του 1821, διαπιστώνουμε από τη μια μεριά τον ηρωισμό του λαού και από την άλλη, σχεδόν αμέσως, την τεράστια αδυναμία να συγκροτηθεί μια πολιτική κοινωνία. Την επομένη της πτώσης της Τριπολιτσάς αρχίζουν οι εμφύλιοι πόλεμοι.

Η απάντηση που δίνεται στο ερώτημα ενώ ξεκινά με την ατάκα “δεν ξέρω” συνεχίζει με επιγραμματική αναφορά στην αρχαία Ελλάδα, περνά στο Βυζάντιο και καταλήγει στην Τουρκοκρατία. Μιλάει γενικά και αόριστα περί “ανελευθερίας”. Κερδίζει τους “προοδευτικά σκεπτόμενους” αναγνώστες αναφέροντας του κοτζαμπάσηδες και καταλήγει στους γενικά και αόριστα εμφύλιους, το παραμύθι της διχόνοιας, αυτής της “κατάρας” που δεν αφήνει τους Έλληνες να προκόψουν. Με τον τρόπο αυτό σερβίρει το πιάτο που έχει ανάγκη σήμερα η αστική τάξη. Όλοι μαζί να βάλουμε πλάτη, να αντιμετωπίσουμε την κρίση. Όλοι μαζί, όπως λέμε “όλοι μαζί τα φάγαμε”. Έτσι βάλαμε πλάτη για τα 3 μνημόνια και μας καλούν σήμερα να κάνουμε το ίδιο για όσα θα ακολουθήσουν είτε θα βαφτιστούν μνημόνια είτε θα έχουν άλλο όνομα.

Ποιος φταίει τελικά; 

 Δημοσιογράφος: Πού οφείλεται αυτή η “τεράστια αδυναμία να συγκροτηθεί μια πολιτική κοινωνία”; Ποιοί είναι οι λόγοι; Καστοριάδης: Ουδείς μπορεί να δώσει απάντηση στην ερώτησή σας “για ποιον λόγο, κάποιος, σε μιαν ορισμένη στιγμή, δεν δημιούργησε κάτι”. Η συγκρότηση ενός λαού σε πολιτική κοινωνία δεν είναι δεδομένη, δεν είναι κάτι που χαρίζεται, αλλά κάτι το οποίο δημιουργείται. Μπορούμε απλώς να διαπιστώσουμε ότι, όταν απουσιάζει μια τέτοια δημιουργία, τότε, τα χαρακτηριστικά της προηγούμενης κατάστασης διατηρούνται ή αλλάζουν μόνο μορφή. Δημοσιογράφος: Και ποια είναι τα χαρακτηριστικά αυτά στην ελληνική περίπτωση; Καστοριάδης: Ορισμένα τα εντοπίζουμε, ήδη, στους εμφυλίους πολέμους της Επανάστασης του 1821. Βλέπουμε, π.χ. ότι η νομιμοφροσύνη και η αλληλεγγύη έχουν τοπικό ή τοπικιστικό χαρακτήρα, ισχυρότερο συχνά από τον εθνικό. Βλέπουμε, επίσης, ότι οι πολιτικές κατατάξεις και διαιρέσεις είναι συχνά σχετικές με τα πρόσωπα των “αρχηγών” και όχι με ιδέες, με προγράμματα, ούτε καν με “ταξικά” συμφέροντα. Ενα ακόμη χαρακτηριστικό είναι η στάση απέναντι στην εξουσία… Στην Ελλάδα, μέχρι και σήμερα, το κράτος εξακολουθεί να παίζει τον ρόλο του ντοβλετιού, δηλαδή μιας Αρχής ξένης και μακρινής, απέναντι στην οποία είμαστε ραγιάδες και όχι πολίτες. Δεν υπάρχει κράτος νόμου και κράτος δικαίου, ούτε απρόσωπη διοίκηση που έχει μπροστά της κυρίαρχους πολίτες. Το αποτέλεσμα είναι η φαυλοκρατία ως μόνιμο χαρακτηριστικό. Η φαυλοκρατία συνεχίζει την αιωνόβια παράδοση της αυθαιρεσίας των κυρίαρχων και των “δυνατών”: ελληνιστικοί ηγεμόνες, Ρωμαίοι ανθύπατοι, Βυζαντινοί αυτοκράτορες, Τούρκοι πασάδες, κοτζαμπάσηδες, Μαυρομιχάληδες, Κωλέττης, Δηλιγιάννης.

 Έτοιμη τώρα και επόμενη επίθεση με ταξικό πρόσημο. Μιλάει γενικά για νομιμοφροσύνη αλλά δε λέει ποιοι να υπακούν στους νόμους ποιών. Για αλληλεγγύη, αλλά δε λέει ποιών για να αντιμετωπίσουν ποια πραγματική κατάσταση. Μιλάει για πολιτικές διαιρέσεις αλλά δε λέει ποια συμφέροντα κρύβονται πίσω από αυτές, ποιοι και για ποιο λόγο τις υποκινούν. Μιλάει για κράτος, αλλά δε λέει ότι το κράτος είναι το εργαλείο με το οποίο η εκάστοτε άρχουσα τάξη επιβάλει την κυριαρχία της στις υπόλοιπες τάξεις. Για κράτος νόμου και δικαίου, αλλά δε λέει τίνος τα οικονομικά συμφέροντα εξυπηρετεί ο νόμος. Μιλάει για φαυλοκρατία και “παραδοσιακές” αυθαιρεσίες των αυτοκρατόρων, των πασάδων και των ηγεμόνων. Μόνο που τον πλούτο δεν τον παράγουν οι ηγεμόνες αλλά οι δούλοι, οι είλωτες, οι πληβείοι, οι εργάτες. Οι ηγεμόνες εκπροσωπούν τα συμφέροντα μιας μικρής κάστας εκμεταλλευτών, της εκάστοτε άρχουσας τάξης. Εξαιρούνται κατά τον αρθρογράφο και κάποιοι “καλοί” ηγέτες, όπως ο Ε. Βενιζέλος, λες και αυτός δεν ήταν ηγέτης της αστικής τάξης.

Δημοσιογράφος: Εξαιρέσεις δεν βλέπετε να υπάρχουν; Εξαιρέσεις εντοπισμένες κυρίως στον 19ο και στον 20ό αιώνα;
Καστοριάδης: Ε, υπάρχουν δυο-τρεις εξαιρέσεις: ο Τρικούπης, ο Κουμουνδούρος, το βενιζελικό κίνημα στην πρώτη περίοδο του. Αλλά τα όποια αποτελέσματά τους καταστράφηκαν από τη δικτατορία του Μεταξά, την Κατοχή, τον Εμφύλιο, τον ρόλο του παλατιού, τη δικτατορία της 21ης Απριλίου, την πασοκοκρατία. Στο μεταξύ, μεσολάβησε ο σταλινισμός που κατόρθωσε να διαφθείρει και να καταστρέψει αυτό που πήγαινε να δημιουργηθεί ως εργατικό και λαϊκό κίνημα στην Ελλάδα. Τα αποτελέσματα τα πληρώνουμε ακόμη. Μου ζητάτε να σας εξηγήσω… Μπορείτε να μου εξηγήσετε εσείς, γιατί οι Έλληνες, που σκοτώνονταν εννέα χρόνια για να απελευθερωθούν από τους Τούρκους, θέλησαν αμέσως μετά έναν βασιλιά; Και γιατί, αφού έδιωξαν τον Όθωνα, έφεραν τον Γεώργιο; Και γιατί μετά ζητούσαν “ελιά, ελιά και Κώτσο βασιλιά”;

Το κλείσιμο αυτών των ταχυδακτυλουργικών ιστορικών αναφορών πραγματοποιείται με αναφορά στην επιλογή από τους Έλληνες της βασιλείας, λες και η βασιλεία προήλθε από τη λαϊκή βούληση και δεν επιβλήθηκε για την εξυπηρέτηση της άρχουσας τάξης και  των “δανειστών” της εποχής.

Και τέλος το συνηθισμένο δακρύβρεχτο συμπέρασμα

Δημοσιογράφος: Μα, οι δικές σας απαντήσεις ενδιαφέρουν. Ιδίως μάλιστα όταν αφορούν ερωτήματα που εσείς θέτετε. Θα θέλατε, λοιπόν, να διατυπώσετε τις απόψεις σας; Καστοριάδης: Σύμφωνα με την παραδοσιακή “αριστερή” άποψη, όλα αυτά τα επέβαλαν η Δεξιά, οι κυρίαρχες τάξεις και η μαύρη αντίδραση. Μπορούμε όμως να πούμε ότι όλα αυτά τα επέβαλαν στον ελληνικό λαό ερήμην του ελληνικού λαού; Μπορούμε να πούμε ότι ο ελληνικός λαός δεν καταλάβαινε τι έκανε; Δεν ήξερε τι ήθελε, τι ψήφιζε, τι ανεχόταν; Σε μιαν τέτοια περίπτωση αυτός ο λαός θα ήταν ένα νήπιο. Εάν όμως ο λαός είναι νήπιο, τότε ας μη μιλάμε για δημοκρατία. Εάν ο ελληνικός λαός δεν είναι υπεύθυνος για την ιστορία του, τότε, ας του ορίσουμε έναν κηδεμόνα. Εγώ λέω ότι ο ελληνικός λαός -όπως και κάθε λαός- είναι υπεύθυνος για την ιστορία του, συνεπώς, είναι υπεύθυνος και για την κατάσταση, στην οποία βρίσκεται σήμερα.

 Όλο το παραπάνω σκεπτικό όφειλε να κλείσει ακριβώς όπως ξεκίνησε. Συμπερασματικά λοιπόν ο κ. Καστοριάδης λέει ότι “ ο ελληνικός λαός -όπως και κάθε λαός- είναι υπεύθυνος για την ιστορία του, συνεπώς, είναι υπεύθυνος και για την κατάσταση, στην οποία βρίσκεται σήμερα.” Αποσιωπά ότι ο λαός, βασανισμένος, λεηλατημένος, τότε αγράμματος και μέχρι σήμερα αμόρφωτος πάντοτε ψήφιζε με βάση την ιδεολογία που του επέβαλε η άρχουσα τάξη. Πάντα τον καλούσαν να πληρώσει τα δάνεια που δεν έφαγε. Να επιλέξει το μικρότερο κακό. Αποκρύπτουν ότι όταν ο λαός αποφάσισε μετά την απελευθέρωση από το φασισμό να πάρει στα χέρια του την τύχη του,  τότε η ανήμπορη τότε αστική τάξη, οι λιποτάχτες του Καΐρου, οι δοσίλογοι, ταγματασφαλίτες, οι γερμανοντυμένοι κατάφεραν να τσακίσουν τον ένοπλο λαϊκό αγώνα με την υποστήριξη των Αγγλοαμερικάνων.

Δημοσιογράφος: Πώς την εννοείτε αυτήν την ευθύνη; Καστοριάδης: Δεν δικάζουμε κανέναν. Μιλάμε για ιστορική και πολιτική ευθύνη. Ο ελληνικός λαός δεν μπόρεσε έως τώρα να δημιουργήσει μια στοιχειώδη πολιτική κοινωνία. Μια πολιτική κοινωνία, στην οποία, ως ένα μίνιμουμ, να θεσμισθούν και να κατοχυρωθούν στην πράξη τα δημοκρατικά δικαιώματα τόσο των ατόμων όσο και των συλλογικοτήτων. Δημοσιογράφος: Θέλετε να πείτε ότι -αντιθέτως- σε άλλες χώρες, στη Δυτική Ευρώπη…Καστοριάδης: Εκεί, αυτό έγινε! Ο μακαρίτης ο Γιώργος Καρτάλης έλεγε κάνοντάς μου καζούρα στο Παρίσι το 1956: “Κορνήλιε, ξεχνάς ότι στην Ελλάδα δεν έγινε Γαλλική Επανάσταση”. Πράγματι, στην Ελλάδα δεν έχει υπάρξει εποχή που ο λαός να έχει επιβάλει, έστω και στοιχειωδώς, τα δικαιώματά του. Και η ευθύνη, για την οποία μίλησα προηγουμένως, εκφράζεται με την ανευθυνότητα της παροιμιώδους φράσης: “Εγώ θα διορθώσω το ρωμέικο;”. Ναι, κύριε, εσύ θα το διορθώσεις το ρωμαίικο, στον χώρο και στον τομέα όπου βρίσκεσαι.Δημοσιογράφος: Αισθάνεστε ότι έχετε ή είχατε ανοικτούς λογαριασμούς με την Ελλάδα; Καστοριάδης: Οι λογαριασμοί που έχει κανείς με τον τόπο που γεννήθηκε, που μεγάλωσε, που τη γλώσσα του μιλάει, δεν κλείνουν ποτέ. Ξέρω ότι χρωστάω στην Ελλάδα ένα μεγάλο μέρος από αυτό που είμαι. Και πάντα πονάω απεριόριστα και τον τόπο και τον λαό –και είμαι ιδιαίτερα ευαίσθητος απέναντί τους. Όταν ένας Δανός ή ένας Ολλανδός πει μια ανοησία ή κάνει μια χυδαιότητα, γελάω ή σηκώνω τους ώμους μου. Αν όμως την πει ή την κάνει ένας Έλληνας, τότε γίνομαι έξω φρενών. Είναι ένα διασκεδαστικό υπόλοιπο εθνικισμού…

 Ας μη μας παραπλανούν οι παραχαράξεις της ιστορίας, η απόκρυψη των πραγματικών γεγονότων και οι αναχρονιστικές φιλοσοφικές περιπλανήσεις

Οι δακρύβρεχτες ατάκες για “λογαριασμούς που δεν κλείνουν ποτέ”, για προσωπικές ευαισθησίες, εθνικούς πόνους και για το χρέος όλων μας να διορθώσουμε το “ρωμαίικο”, δεν θυμίζουν παρά τους ήχους των κρουστών μιας κακογραμμένης μουσικής, που μας ειδοποιεί ότι εδώ τελειώνει το κομμάτι.

 Ίσως δημιουργηθεί μια εύλογη απορία. Γιατί διαλέξαμε το άρθρο του κ. Καστοριάδη; Είναι μήπως το πιο σημαντικό του είδους τους; Μήπως είναι ο ίδιος ο πιο σημαντικός από τους πνευματικούς ηγέτες της αστικής τάξης; Όχι. Τον διαλέξαμε διότι τυχαία γίναμε παραλήπτες της προ εικοσαετίας συνέντευξής του, που κυκλοφορεί και συσκοτίζει την αλήθεια με ιστορικές ανακρίβειες, παραλήψεις, λαθεμένες εκτιμήσεις, γενικεύσεις, και άλλες τεχνικές του Ψυχολογικού Πολέμου. Θεωρήσαμε ότι είναι ένα ακόμη παράδειγμα εφαρμογής της infoganda.

 

 

 

 

 

 

Μπορείτε να σχολιάσετε...


Security code
Ανανέωση